Hvenær er kvíði eðlilegur og hvenær ekki?


Við hljótum flest að þekkja það að hafa áhyggjur af allskyns hlutum. Eins og af börnunum okkar, fjármálum, óloknum verkefnum, ellinni jafnvel, svo eitthvað sé nefnt.
 
Það telst eðlilegt ástand.  
 
Verra er að vita til þess að töluverður fjöldi virðist svo heltekinn af kvíða og áhyggjum að það hamlar lífsgæðum og rænir allri eðlilegri gleði um leið.
 
Þegar svo er komið flokkast kvíðinn undir það sem nefnist almenn kvíðaröskun (Generalized Anxiety Disorder).
 
Í þeim tilfellum þjáist einstaklingurinn af stöðugum kvíða sem teygir anga sína í mörg skúmaskot og inn í mismunandi þætti í lífi einstaklingsins. Þessi kvíði einkennist af stöðugum áhyggjum, sem eru ,,óeðlilega" miklar og yfirleitt mjög óraunhæfar. Áhyggjurnar geta haft mikil neikvæð og eyðileggjandi áhrif á daglegt líf einstaklingsins.
 
Kvíðinn tengist mjög gjarnan áhyggjum um að eitthvað ófyrirsjáanlegt fari úrskeiðis. Það sem greinir þennan vanda frá ,,eðlilegum" áhyggjum, sem við flest þekkjum, er að einstaklingur sem þjáist af þessari röskun hefur áhyggjur af nánast öllu. Það getur t.d. snúist um einfaldan hlut eins og að hringja símtal eða þvo þvott.
 
Sá sem er heltekinn af kvíða verður þar af leiðandi lengi að gera alla hluti, forðast verkefni og erfið umræðuefni. Einstaklingurinn notfærir sér einnig áhyggjur sínar til að reyna að koma í veg fyrir að kvíðahugsanir hans verði enn verri. Jafnframt telur hann að áhyggjur sínar muni hjálpa honum við að vera viðbúinn ef eitthvað slæmt gerist.
 
Það er að segja, ef móðir hræðist að barnið sitt lendi í slysi, þá telur hún áhyggjurnar gera hana betur undirbúna andlega ef eitthvað í þá átt muni gerast.
 
Á sama tíma og áhyggjurnar eru stöðugar trúir einstaklingurinn oftast að hann geti alls ekki stýrt þessum hugsunum eða áhyggjum. Sú trú hans að hann geti ekkert gert við þessum áhyggjum og hafi ekki stjórn á þeim, framkallar í mörgum tilfellum lélegt sjálfsmat.
 
Hér erum við komin með vítahring stöðugra áhyggna og kvíða um eigin getu sem er oft mjög óraunsær því mjög oft er um einstaklinga að ræða sem án kvíða og áhyggna myndu auðveldlega valda verkefnum sínum.
 
Einstaklingurinn með þennan kvíða þróar með sér líka einskonar „radar“ á slæma hluti, tekur eftir fréttum um bílslys, flugslys, árásir o.fl. og verður við það oft skelfingu lostinn...að t.d, náinn ættingi sem er í bænum eða á ferðalagi hafi lent í þessu eða muni lenda í svipuðu.
 
Ef þú telur að þinn kvíði sé hamlandi í þínu daglega lífi, þá eru fullt af góðum úrræðum í boði, eins og t.d. hugræn atferlismeðferð:
 
En hugræn atferlismeðferð hefur verið beitt með árangri við almennri kvíðaröskun. Á námskeiðinu lærir einstaklingurinn á kerfisbundinn hátt að þekkja þær aðstæður þar sem kvíðatilfinningin kemur upp, lærir að þekkja ósjálfráðar, órökréttar hugsanir sem magna upp kvíðann og bregðast við þessum hugsunum.
 
Einstaklingurinn lærir líka að takast á við kvíðann með atferlistækni, lærir að forðast áráttuhegðun eins og að „tékka“ á sínum nánustu til að „minnka“ kvíða.
 
Slökun er einnig mikilvæg í meðferð við almennri kvíðaröskun. Lyf geta í sumum tilfellum verið gagnleg, talaðu endilega við fagaðila.
 
Hvað svo sem þú kýst að gera, mundu að kvíði er tilfinning. Tilfinningum er hægt að breyta.
 
Gangi þér vel.
heida@spegill.is